UrodziÅ‚ siÄ™ 4 lutego 1746 r. w Mereczowszczyźnie koÅ‚o Kossowa na Polesiu. W wieku dziewiÄ™ciu lat rozpoczÄ…Å‚ naukÄ™ w Kolegium Pijarów w Lubieszowie.
W roku 1760 przerwaÅ‚ naukÄ™ z powodu finansowych kÅ‚opotów rodziny po Å›mierci ojca. Dziedzicem niewielkiego majÄ…tku zostaÅ‚ jego brat Józef, dlatego Tadeusz wybraÅ‚ karierÄ™ wojskowÄ…. W 1765 r. wstÄ…piÅ‚ do rozpoczynajÄ…cego dziaÅ‚alność Korpusu Kadetów SzkoÅ‚y Rycerskiej, uczestniczyÅ‚ tam w specjalnym kursie inżynierskim dla wyróżniajÄ…cych siÄ™ sÅ‚uchaczy. SzkoÅ‚Ä™ ukoÅ„czyÅ‚ w stopniu kapitana.
Z powodu reorganizacji SzkoÅ‚y Rycerskiej w 1769 r. wyjechaÅ‚ do Paryża, gdzie studiowaÅ‚ w Akademii Malarstwa i Rzeźby. ZajmowaÅ‚ siÄ™ również powiÄ™kszaniem swojej wiedzy na temat nowoczesnych fortyfikacji. PiÄ™cioletni pobyt w przedrewolucyjnej, oÅ›wieceniowej Francji wywarÅ‚ poważny wpÅ‚yw na jego przekonania polityczne i spoÅ‚eczne.
KoÅ›ciuszko powróciÅ‚ do kraju na krótko w 1774 r., jednak wobec braku perspektyw znalezienia angażu w niewielkiej armii wyjechaÅ‚ do Drezna. Nie znajdujÄ…c i tam zajÄ™cia, ruszyÅ‚ do Paryża. Tam dowiedziaÅ‚ siÄ™ o wojnie w Ameryce – o decyzji wyjazdu zadecydowaÅ‚y bardzo zÅ‚a sytuacja materialna i republikaÅ„skie poglÄ…dy. W Filadelfii znalazÅ‚ siÄ™ latem 1776 r., miesiÄ…c po ogÅ‚oszeniu Deklaracji NiepodlegÅ‚oÅ›ci. NadzorowaÅ‚ fortyfikowanie Filadelfii, twierdzy Ticonderoga oraz wybrzeży rzeki Hudson. Jego dziaÅ‚ania przyczyniÅ‚y siÄ™ do kapitulacji części siÅ‚ brytyjskich pod SaratogÄ…. W latach 1778–1780 fortyfikowaÅ‚ kluczowe dla losów wojny West Point. WznosiÅ‚ też mosty, które kilkukrotnie umożliwiÅ‚y siÅ‚om amerykaÅ„skim wyjÅ›cie z okrążenia. W marcu 1780 r. zostaÅ‚ nominowany inżynierem armii amerykaÅ„skiej.
W uznaniu zasÅ‚ug zostaÅ‚ w 1783 r. awansowany na generaÅ‚a brygady. OtrzymaÅ‚ także specjalne podziÄ™kowania od Kongresu Kontynentalnego, nadanie gruntu oraz znacznÄ… sumÄ™ Å›rodków finansowych, które stanowiÅ‚y podstawÄ™ jego majÄ…tku w kolejnych latach. Swoje doÅ›wiadczenia wyniesione z amerykaÅ„skiej walki o niepodlegÅ‚ość, takie jak umiejÄ™tnoÅ›ci prowadzenia improwizowanych dziaÅ‚aÅ„ wojennych, wykorzysta kilka lat później, podczas powstania w 1794 r.
W 1784 r. powróciÅ‚ do kraju. Znów nie mógÅ‚ uzyskać etatu w armii, wiÄ™c zaangażowaÅ‚ siÄ™ w prowadzenie rodzinnego majÄ…tku. Brak umiejÄ™tnoÅ›ci gospodarowania doprowadziÅ‚ do szybkiego zadÅ‚użenia gospodarstwa. W tym czasie nawiÄ…zaÅ‚ kontakt z przyszÅ‚ym posÅ‚em na Sejm Wielki MichaÅ‚em Zaleskim. PrzedstawiÅ‚ mu postulaty poprawy doli chÅ‚opów oraz stworzenia armii na wzór amerykaÅ„skiej, opartej na lokalnych milicjach.
DziÄ™ki pierwszym reformom wojskowym Sejmu Wielkiego KoÅ›ciuszko w 1789 r. otrzymaÅ‚ nominacjÄ™ na generaÅ‚a majora wojsk koronnych. W 1792 r. braÅ‚ udziaÅ‚ w przygotowaniach do wojny w obronie Konstytucji 3 maja. OdznaczyÅ‚ siÄ™ w walce z oddziaÅ‚ami rosyjskimi. WalczyÅ‚ w bitwach pod ZieleÅ„cami, WÅ‚odzimierzem i DubienkÄ…. OtrzymaÅ‚ Order Virtuti Militari i zostaÅ‚ awansowany do stopnia generaÅ‚a-lejtnanta. Po przyÅ‚Ä…czeniu siÄ™ króla do konfederacji targowickiej planowaÅ‚ jego porwanie i skÅ‚onienie do dalszej walki – pomysÅ‚ zostaÅ‚ odrzucony przez ksiÄ™cia Józefa Poniatowskiego.
KoÅ›ciuszko podobnie jak wielu dziaÅ‚aczy politycznych wyjechaÅ‚ z kraju. Najpierw do Lipska, później do Paryża. Kiedy w 1793 r. ogÅ‚oszono drugi rozbiór Polski, przyjechaÅ‚ do Drezna, gdzie wraz z innymi emigrantami zaczÄ…Å‚ opracowywać koncepcjÄ™ powstania narodowego. ZabiegaÅ‚ również o poparcie rewolucyjnej Francji.
Insurekcja, nazwana KoÅ›ciuszkowskÄ…, rozpoczęła siÄ™ w 1794 r.; byÅ‚a ostatniÄ… próbÄ… ratowania Rzeczypospolitej. KoÅ›ciuszko zdecydowaÅ‚ siÄ™ na jej rozpoczÄ™cie po buncie części oddziaÅ‚ów redukowanej na rozkaz Rosjan armii koronnej i z powodu ryzyka wykrycia przygotowaÅ„ do wybuchu zrywu. 24 marca 1794 r. zÅ‚ożyÅ‚ na rynku krakowskim przysiÄ™gÄ™ na wierność Rzeczypospolitej i objÄ…Å‚ przywództwo nad powstaniem jako Najwyższy Naczelnik SiÅ‚y Zbrojnej Narodowej. Z powodu braku wystarczajÄ…cej iloÅ›ci broni nakazaÅ‚ utworzenie oddziaÅ‚ów chÅ‚opskich uzbrojonych w postawione na sztorc kosy. Do historii przeszli jako kosynierzy. DziÄ™ki ich atakowi na rosyjskie armaty wojska KoÅ›ciuszki zwyciężyÅ‚y 4 kwietnia pod RacÅ‚awicami. W celu mobilizacji chÅ‚opów 7 maja ogÅ‚osiÅ‚ tzw. UniwersaÅ‚ PoÅ‚aniecki, który ograniczaÅ‚ poddaÅ„stwo chÅ‚opów i przyznawaÅ‚ im wolność osobistÄ….
Pomimo wielu sukcesów militarnych i przeniesienia walki także na LitwÄ™ oraz do Wielkopolski Insurekcja KoÅ›ciuszkowska zakoÅ„czyÅ‚a siÄ™ klÄ™skÄ…. KoÅ›ciuszko dostaÅ‚ siÄ™ do niewoli w przegranej bitwie pod Maciejowicami 10 października. 16 listopada pod Radoszycami rozwiÄ…zane zostaÅ‚y ostatnie oddziaÅ‚y powstaÅ„cze.
„Chociaż KoÅ›ciuszko poniósÅ‚ klÄ™skÄ™, wskazaÅ‚ drogÄ™ walki o wolność poprzez zbiorowy wysiÅ‚ek caÅ‚ego narodu i to staÅ‚o siÄ™ jego testamentem politycznym. TÄ™ koÅ›ciuszkowskÄ… myÅ›l ideowo-politycznÄ… podejmÄ… Polacy, podrywajÄ…c siÄ™ co pokolenie do walki o odbudowÄ™ paÅ„stwa” – pisaÅ‚ o Insurekcji KoÅ›ciuszkowskiej prof. Andrzej Zahorski w książce „Trzy powstania narodowe”.
Ciężko rannego KoÅ›ciuszkÄ™ uwiÄ™ziono w Twierdzy PietropawÅ‚owskiej. Po Å›mierci Katarzyny II zostaÅ‚ uwolniony przez jej nastÄ™pcÄ™, cara PawÅ‚a. Wraz z nim wolność odzyskaÅ‚o 20 tys. jeÅ„ców. Przez FinlandiÄ™ i WielkÄ… BrytaniÄ™ wyjechaÅ‚ na krótko do Stanów Zjednoczonych. Tam spotkaÅ‚ siÄ™ ze swoimi przyjacióÅ‚mi z czasów wojny o niepodlegÅ‚ość, m.in. wiceprezydentem Thomasem Jeffersonem. Po powrocie do Europy w latach 1798–1815 mieszkaÅ‚ pod Paryżem, braÅ‚ wtedy m.in. udziaÅ‚ w tworzeniu Legionów Polskich oraz w zakÅ‚adaniu Towarzystwa Republikanów Polskich. ByÅ‚ sceptycznie nastawiony do Napoleona i KsiÄ™stwa Warszawskiego. W 1815 r. odmówiÅ‚ wsparcia dla powstania uzależnionego od Rosji Królestwa Polskiego.
ZmarÅ‚ 15 października 1817 r. w Solurze w Szwajcarii. ZostaÅ‚ pochowany w tamtejszym koÅ›ciele pojezuickim; rok później szczÄ…tki bohatera przewieziono do Krakowa, spoczęły w kryptach królewskich w katedrze na Wawelu. W latach 1820–1823 w Krakowie usypano Kopiec KoÅ›ciuszki. W czasach zaborów KoÅ›ciuszko zostaÅ‚ uznany za najwiÄ™kszego z bohaterów walki o niepodlegÅ‚ość. Urna z jego sercem trafiÅ‚a do Polski dopiero w 1927 r. – umieszczono jÄ… w kaplicy królewskiej Zamku Królewskiego w Warszawie.
szuk / skp /
35-959 Rzeszów
ul. Piłsudskiego 2