Depresja

Depresja u nastolatków – co warto wiedzieć? Poradnik dla uczniów i rodziców

Depresja to nie jest zwykły zły humor, „faza dojrzewania” ani lenistwo. To poważne zaburzenie nastroju, które może dotknąć nawet bardzo młodych ludzi. W dzisiejszych czasach zdarza się niestety coraz częściej.

Jak depresja wygląda u nastolatków? Nie zawsze objawia się tak, jak u dorosłych – ciągłym smutkiem i płaczem. U młodzieży często dominują:

• duża drażliwość, wybuchy złości, kłótnie o drobiazgi
• poczucie beznadziejności, że „nic nie ma sensu”
• wycofanie się z życia – unikanie kolegów, lekcji, hobby
• zmęczenie, które nie mija po odpoczynku
• bóle głowy, brzucha, problemy ze snem (za długi lub za krótki)
• zmiany apetytu (jedzą bardzo mało albo bardzo dużo)
• trudności z koncentracją, spadkiem ocen mimo starań

Jeśli takie objawy trwają przynajmniej 2 tygodnie i utrudniają normalne funkcjonowanie (szkoła, relacje w domu, spotkania z przyjaciółmi) – to sygnał, że warto porozmawiać ze specjalistą.

Czy to naprawdę aż tak częste? Tak – w wielu krajach (w tym w Polsce) szacuje się, że około 15–20% nastolatków przechodzi w okresie dojrzewania co najmniej jeden epizod depresji. W Polsce dokładne dane są różne w zależności od badania, ale raporty i statystyki z ostatnich lat pokazują wyraźny wzrost problemów psychicznych u młodzieży (źródła: raporty Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, dane NFZ, badania HBSC i inne). Nie oznacza to, że „wszyscy chorują”, ale że problem jest realny i dotyczy sporej grupy osób w każdej klasie.

To tylko hormony – minie samo? Zmiany hormonalne i burza emocji w okresie dojrzewania są normalne. Ale prawdziwa depresja to coś więcej – to choroba, która sama nie mija i może trwać miesiące lub lata. Im wcześniej zacznie się pomoc, tym lepiej.

Popularne mity, które warto obalić

• „Wygląda na szczęśliwego na Instagramie, więc udaje” → Wiele osób z depresją świetnie „gra” w internecie (tzw. smiling depression). Zdjęcia i stories nie pokazują prawdziwego samopoczucia.
• „Leki tylko otępiają i uzależniają” → Leki (głównie SSRI) są czasem potrzebne, ale zawsze pod kontrolą lekarza psychiatry. U młodzieży stosuje się je ostrożnie, z częstym monitoringiem, najczęściej razem z psychoterapią. Nie są „ostatnią deską ratunku”, ale jednym z narzędzi.

Co naprawdę pomaga?

1. Rozmowa – z pedagogiem szkolnym, psychologiem szkolnym, rodzicem lub zaufanym dorosłym.
2. Psychoterapia – najlepiej sprawdzają się:
   • terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
   • terapia interpersonalna (IPT)
   • czasem terapia rodzinna
3. Leki – tylko wtedy, gdy zaleci psychiatra (najczęściej w umiarkowanej lub ciężkiej depresji).
4. Wsparcie bliskich – zrozumienie, brak oceniania, wspólne szukanie rozwiązań.

Co zrobić, jeśli podejrzewasz depresję u siebie lub u kolegi/koleżanki?

• Powiedz komuś zaufanemu – nawet jeśli wstydzisz się mówić wprost.
• Skorzystaj z pomocy szkolnego pedagoga/psychologa – to poufne.
• W nagłych sytuacjach (myśli samobójcze, planowanie krzywdy sobie) – dzwoń natychmiast: 116 123 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży) 800 12 12 12 (Telefon Zaufania dla Osób w Kryzysie Emocjonalnym) 112 (pogotowie ratunkowe)

Pamiętaj – szukanie pomocy to siła, a nie słabość.

Jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich czuje się bardzo źle – nie czekaj. Depresja jest uleczalna, a wczesna pomoc daje najlepsze efekty.